Bloggfrslur mnaarins, mars 2018

Presturinn sem fkk enga greiningu

prestur1

Ntminn er tmi greininga. Margar frsagnir birtast blum og milum um flk sem er ruvsi og gengur gegnum margs konar lfsreynslu og erfileika ess vegna en fr svo greiningu, oftast annig srfringur a undangreindum margs konar rannsknum setur frilega yfirskrift a sem hrjir vikomandi.

En heimurinn fortar og ntmar lka er fullur af greindu flki. Hr er saga af einum eirra, slenska prestinum Hallgrmi. Hann hefur margar skrtnar venjur sem sumar tengast mat og msum ritulum og a hafa allt fstum skorum, ganga um allt og tkka llu, sanka a sr mat inn kirkjuna og bora ar laumi og egar hann messai lei honum best egar sfnuurinn fylgdi llum rituolum messunni, sng egar hann tti a syngja, st upp egar standa tti upp og sat svo kyrr egar hann tti a sitja. Hallgrmi lei svo illa egar flk fylgdi ekki ritulunum og var a stjkla til og fr um kirkjuna og t r kirkjunni a hann greip til rrifars. Hann lsti flki inni kirkjunni.

Hr er sagan af Hallgrmi presti. Sem kallaur er "einn af essum undarlegu mnnum". Hvaa stimpil hefi ntminn sett Hallgrm?

Sra Hallgrmur var einn af essum undarlegu mnnum. Hann geymdi stundum peninga sna veggjarholum bnum. Vildi hann helzt ekki mjlk, nema rvissri k, er hann tti og svo framvegis. Siavandur var hann me afbrigum, og var svo mlt, a stundum gengi hann me ljs um fram bastofuna til a ganga r skugga um, a engin sisemi vri frammi hf af vinnuflki hans, sem jafnan var margt.

Hi sama var um ll embttisverk hans. Fylgdi hann ar gmlum venjumm og sium, og mtti ar engu breyta. Var a einhverju sinni, a hann rddi vi mehjlpara sinn Hlum um a, a ekki sndi sfnuurinn sr tilhlilega viringu, vri flki rpa t og inn mean messu sti og skipai svo fyrir a kirkjunni yri ist um lei og messa hfist.

Sagi hann mehjlpara a flk vri svo purrkunarlaust" ori af essu rpi, a htt vri a a hneigja sig og heykjast hnjliunum, er a gengi hj sr, mean hann vri stlnum en slkt vri mesta mta vtavert. Vri v bezt a a sti kyrrt stum snum. ori mehjlpari ekki anna en fara a skipan prests og lsti kirkjunni er messa fr nst fram.

Svo hefur veri sagt, a sra Hallgrmur hafi veri matmaur mikill og a svo, a oft yrfti hann a f sr bita milli mlta. en borai flk jafnan rmlt. Af essum skum lt prestur flytja dlitla kistu fram a Hlum. Lt hann kistuna standa krbekk kirkjunni og geymdi henni soi hangikjt, magla, og fleira hnossgti; fkk hann sr jafnan bita r kistunni eftir messuger og lt mehjlpara sinn, sem var trnaarmaur hans, standa vr mean hann snddi, v ekki vildi hann lta sfnuinn vita a hann vri matgrugur.


Maurinn sem smai peninga

a hafa margir reynt a ba tilpeninga. Einfld og nokku brigul ntma afer til a ba til peninga er a komast yfir banka me v a kaupa hann skuldum og lna svo sjlfum sr fyrir bankaskuldunum og lna rum gr og erg. v a er me skuldum sem bankar ba til peninga eaba til sjnhverfingar um a einhver raunveruleg vermti su til staar.

En slandssagan geymir nokkrar sgur af hagleiksmnnum sem voru svo heppnir a fast vitlausri ld og stainn fyrir a vera dir hugvitsmenn og vldundarsmiir voru eir sakfelldir fyrir sjlfsbjargarvileitni sna - a steypa peninga. Einn eirra var Tindala-mi sem smai eins og nafni bendir til ekki spesudali r silfri heldur steypti sna tindali sem ttu frekar ljtir litinn og lttvgir. Annarmyntslttumaur var hann Jn Andrsson Fremra Skgkoti og g rakst frsgn af honum blai og lt flakka hrna me. Peningarnir hans Jns voru dldi stkkir og brotnuu sundur.

Christian_VII_AR_Speciedaler_79001450-artal-1777

Hr eftir er frsgn af Jni sem birtist Frjls j, 27. Tlubla (20.07.1967)

"J6n Andrsson ht maur. Hann var jhagi mikill flesta mlma, sem tka hefur veri a sma hr landi, og sumum essum smum var hann eftir v viburasamur, sem hann var hugvitssamur og olinmur. Hann bj fyrst alllengi Breiafjarardlum, Fremra-Skgskoti, en sast xl upp undan Bakaupsta Snfellsnesi. Hann komst mlaferli 1817 vestur Dlum, vegna falsara peninga, er tali var a hann hefi steypt. Var hann tekinn hndum og dmdur ungum dmi undirrtti Komu ml hans til Landsyfirrttar, og vegna skorts fullgildum snnunum slapp Jn furuvel fr v bralli llu. Um myntflsunarml etta m lesa Landsyfirrttardmum, II. bindi, bls. 6774 og 93105.

Af smum Jns Andrssonar ganga msar sgur, ar meal essar:

egar Jn var lgsttur fyrir a hafa sma peninga, er ekki ekktust fr hinum algengu, en reyndust vera r einhverri stkkri samsetningu og brotnuu sumir, egar eir duttu glf, var hahn tekinn fastur og hafur haldi. Um skei er sagt hann vri fangi hj Magnsi Stephensen Viey, sem var hyfirdmari. Magns tti kki, sem urfti agerar, og hann tlai a senda utan, en me v a hann hafi margt heyrt um hagleik Jns, hugsai hann sr a sna fyrst Jni og vita, hvort hann gti ekki gert a honum.

kikir

egar Jn skoai kkinn, segir hann ekkert um hann, en biur a mega fara t smiju me hann og vera ar einn. a var egar.lti eftir Jni. Magns vildi vita, hverjar tilraunir Jn hefi frammi til a gera a kkinum. Sendi hann v stlku t a smiju, til ess a taka eftir og segja sr san, hva Jn hefist a. egar Jn, sem ekki vildi lta neinn vita, hva hann tti vi kkinn, s stlkuna, sem var a vinkra kringum hann, ba hann hana a fara inn hus Magnsar og tvega sr slu, til ess a strjka af kkisglerjunum. Hn fer og kemur brum aftur me sluna. En mean hafi Jn tt vi kkinn, a er honum sndist og egar stlkan kom, st Jn upp, fr inn og fri Magnsi kkinn. egar Magns n fer a reyna kkinn, hvort hann hafi nokku batna, er sagt, a honum hafi tt hann miklu betri en nokkurn tma ur.

Hafi hann mjg dst a essu viviki og sagt, a ekki hfi a slkur maur sti varhaldi. Hafi Magns v orka, me viturleik snum, a Jni var sleppt r varhaldinu, og a ml hans, t af peningunum datt brlega niur. Hva sem hft er essu, er a vist, a dmurinn yfir Jni var mjg vgur, eftir v sem mlsefni stu til, fbtur svo lgar, a austt var Jni a lka.

Margir vildu oft vita, hvernig Jn hefi fari a ba til fyrrnefnda peninga. En fyrir v var t ls hj Jni, enda jtai hann aldrei peningasminni. Einhverju sinni, egar Jn var hress af vni, sem honum tti gott, tt sjaldan vanrkti hann smar snar ar vi, hugsuu menn sr til hreyfings a veia smaaferina upp r honum, en a vannst ekki, heldur en fyrri. Hann kvast alls ekki vita, hvernig tti a fara a ba til peninga. Og hi frekasta, er hann sagi hr um, var etta: "i geti, piltar, reyna a mta krt og sj, hvernig a tekst."

1024px-Frommer_M1910_parts

egar Jn bj Fremra-Skgskoti, vildi hann sma byssu me koparhlaupi, er skarai fram r algengum byssum. Hann reyndi fyrst a steypa hlaupi utan um jrnsvalning einu lagi, en a misheppnaist, v a egar hann hellti brnum koparnum ofan me jrninu flskurnar, kom vindur , sptti koparnum upp og t um smijuna, svo a ln var, a Jn sakai ekki. Jn htti ekki sminni, heldur steypti hlaupi einlgum btum, lai san saman, geri svo hlaupi a utan rbeint og svalt og borai loks ppuna a. Byssulsinn var honum ekkert fyrir a sma. egar byssan var fullger, flutti hn afarlangt og vel, og seldi Jn hana seinna mrgum byssuverum.

reizlaegar Jn bj xl efri rum snum, brotnai Barverzlun reizluteinn r stli, sem boginn var og rtta tti vi kn sr. essi reizla var snd Jni og hann beinn a setja hana saman. Hann tk ltt undir etta, en fr heim me reizluna tvennu lagi, sau hann legginn san saman, svo a vart var unnt a sj suustainn og fri hana svo eigandanum. Var reizlan jafnviss sem ur. Er hn enn til snis hj mr. (Fyrrgreindar sgur af Jni xl eru skrar 1884 af sra Helga Sigurssyni presti Melum).

Gsli Konrssn segir allmargt af Jni syrpum snm. einum sta kemst hann svo a ori: Dmaftt var smavit Jns, manns ess, er ekkert hefur slkt af rum numi og enginn verkfri, efni n tma hefur fr bhnauki; hefur hann sma stundaklukku a llu og fleira ess httar. Oft var Jn jrnum mli snu, en gat alltaf losa sig r eim. Aldrei reyndi hann a strjka. Jn var gespektarmaur mikill, en kona hans svarri, tk hn fram hj Jni, en ekki hafi hann or v. Nokkru sar henti hi sama Jn sjlfan. Var hann spurur, hvort honum hefi ori a a vilja. Kva hann v fjarri fara. Hitt kva hann veri hafa vana sinn feralagi, ef hallaist, a hengja ktkolu sna lttara baggann. Ekki hafi hann fleiri or um a."

Hr eru fleiri tenglar um Jn og Tindala-ma:


Hverjir eru frir um a vera sjlfstri bsetu? eir sem fylla sskpinn?

a hefur veri umra fjlmilum sustu daga um aldraa sem hafa fari inn sptala, komi t, eru enn veikir og farlama og staulast um heima hj sr af litlum mtti og eiga erfitt me a f nringarmikinn og gan mat. etta er kjlfar rannsknar sem byggir flki sem allt er haldra og hefur flest lent sptala vegna byltu ea falls og er svo lasi a ekkert eirra getur fari t b. etta er hpur sem verur a reia sig asto annarra og a er frlegt a sj hvernig hn er veitt af nrjnustunni og lka hvernig umfjllun fjlmila er um ennan takanlega heilsufarsvanda. sta ess a rast a rtum vandans, a v a skoa hva veldur v a veikt flk fr ekki asto sem a arf hefur nna nokkrum fjlmilavitlum veri sagt oftast en einu sinni a etta s flk sem s ekki frt um a ba sjlfstri bsetu, a urfi a reisa fleiri hjkrunarheimili til a skella flki ar inn.

Hr er rklippa r fyrsta vitalinu sem snir tninn og skilningsleysi og fjlmilaumfjllun ar sem frttamaur virist vera fyrirfram sannfrur um a lausnin s a roski flk htti a ba heima hj sr.

a er athyglisvert a flk sem ekki hefur tk a fara t b virist ekki f asto og eina astoin sem flki bst virist vera rif einu sinni ea tvisvar mnui. Hvort er hagkvmara og eykur lfsgi eldri borgara meira a byggja fleiri hjkrunarheimili ea a veita meiri asto heimilum?

Hr er vital vi formannlandsambandseldri borgaraar sem etta er sagt:

""Flk sem rur ekki vi a fylla sskpinn sinn og n sr mat ekki a ba eitt heldur flytja hjkrunarheimili"

a er skrti a slkt oralag s haft er eftir formannilandssambands eldri borgara.

fylla-isskapinn

g bara tri v ekki upp formann landssambands eldri borgara a hn hafi sagt a flk sem ekki fyllir sskpinn sinn eigi ekki rtt a vera sjlfs sns, ba sjlfstri bsetu. essari frtt RV kemur fram kaflega einkennilegt vihorf til aldras flks sem ekki borar ngu mikinn og nringarrkan mat. Eftir formanni eldri borgara eru hf essi or "Flk sem rur ekki vi a fylla sskpinn sinn og n sr mat ekki a ba eitt heldur flytja hjkrunarheimili, a sgn formanns Flags eldri borgara."

etta er alveg frnlegt. Ef a eru nringarvandaml hj eldra flki sem er nkomi af sptala eftir a hafa veri flest lagt ar inn vegna byltu og falls, nringarvandaml sem stafa af v a flk erfitt me a ganga um, veigrar sr vi a fara klsett og fram eldhs og glmir vi msa ldrunarsjkdma.

Lausnin er ALLS; ALLS EKKI a sparka gamalt flk og segja a a eigi ekki rtt a vera sjlfs sn og n urfi a byggja fleiri hjkrunarheimili til a pakka flki ar saman. Vandamli er ekki a flk s farlama og eigi erfitt me hreyfingar og adrtti. Vandamli er samflag og flagskerfi og hjlparkerfi vi flk sem br heima hj sr. Lausnin er ekki fleiri hjkrunarheimili sem eru rndr rekstri og taka sjlfskvrunarrtt fr eim sem ar dvelja. a er engin rf fleiri stofnunum. a er rf meiri asto eim vettvangi sem aldrair kjsa sem g hugsa a s oftast heimilum.

eir aldrair sem vilja ttu a eiga kost v a f inn hjkrunarheimili en g held a flestir eir veri lasnir og eigi erfitt me hreyfingar kjsi a ba sem lengst heimilum snum. a er mikilvgt a greina hva a er sem veldur v a flk getur a ekki lengur og lka hva arf til a flk geti a. Af hverju leyfir flk sr a tala um aldra flk eins og bggla sem eigi a vista stofnunum?

Sj vitlin hr:
http://www.ruv.is/spila/ruv/kastljos/20180314-0
http://www.ruv.is/frett/eldra-folk-byr-eitt-en-raedur-ekki-vid-thad


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband