Riddarinn hugumpri

Sagan af Don Kkta er yfir 400 ra en samt er hn lka tmalaus.
Sonur rakarans og saga
um mann sem las yfir sig
Barbier-1568Rithfundurinn Cervantes sem samdi sguna af riddaranum Kkta fddist ri 1547. Fair hans var rakari og eins konar skurlknir v etta var tma ar sem rakarar nnuust skuragerir. Cervantes fr spnska herinn og barist talu. heimlei var rist skipi af sjrningum og var hann hnepptur nau. egar hann sleppur reynir hann fyrir sr sem skldsagnahfundur og sem skattheimtumaur en tekst illa a hafa reiur fjrsslu og lendir fangelsum. ar hlustar hann sgur samfanga sinna og sagan af riddaranum hugumpra.

Sagan er af mialda manni riddaranum Don Kkta fr La Mancha sem hefur misst viti af v hann las yfir sigaf sgum um hina hugpru riddara. Hann fer n leiangra hesti snum Rsant (Rocinante) og me skjaldsveini snum Sancho Panza. Don Quixote er barinn og vegfarandifer me hann heim. Vinir hans rakari og prestur kvea a brenna allar bkurnar sem sviptu hann vitinu. Don Quixote fer stj a leita a skudlgnum er aftur barinn. Sancho fer me hann kr nokkra til a hann jafni sig. En Quioxe sr ekki krna heldur kastala og telur dttur krareigandans prinsessu. Hann barist vi vindmyllur og breytti eigin umhverfi sagnaheim riddarasagna.

Raksklin. Ea hjlmurinn

zpage114

"a er nefnilega ekkert vst heimi hr: ekki hverjar persnurnar eru, ekki einu sinni hverjir hlutirnir eru, sem tti a liggja augum uppi. Don Kkti hirti rakskl af rakara vegna ess a hann hlt a hn vri hjlmur. Sar rekst rakarinn fyrir hreina tilviljun inn kr ar sem Don Kkti er staddur samt fleira flki, hann kemur auga sklina og vill f hana til baka. En Don Kkti verur strhneykslaur og vertekur fyrir a hjlmurinn hans s rakskl. annig snst vera einfalds hlutar skyndilega upp spurningu. Hvernig er annars hgt a sanna a rakskl sem sett er hfui manni s ekki hjlmur? Glahlakkalegir krargestirnir hafa strgaman af essu og finna einu raunhfu leiina til a f botn etta ml: efna til leynilegrar atkvagreislu. Allir vistaddir taka tt henni og niurstaan er afdrttarlaus: hluturinn er hjlmur."
r grein eftirMilan KunderaTfrar hins vnta Tmarit Mls og menningar, 3. tlubla (01.09.1999)

Hvernig sagan var til

Hr er grein sem birtist Timanum ri 1955 um hfund Don Kkta og tilur sgunnar.

640px-Don_Quixote_Style_Windmills_Tembleque_JD22032008" mijum Spni, eim hluta landsins, sem kallaur er La Mancha, liggur hslttan eins og skrifa bla undir opnum himni. Vttan virist au og tm, egar fr eru skildir nokkrir fjrhirar me hjarir snar og nokkur lgeist sveitaorp. En ef hefir lesi langekktasta skldverk veraldarsgunnar, hltur etta land a breyta um svip augum num, og er ekki lengur tmlegt um a litast essum slum, v a essum slum lifu r rmlega 600 persnur, sem um er geti Don Kkta (Don Quixote).

arna gefur a lta vindmyllurnar, sem hinn aldni riddari skoai sem fndur sna og taldi a vru risar. Fullur af heilagri vandltingu hvatti hann drg sna sporum til ess a berjast vi , til ess eins a detta ,af baki. Enn dag kllum vi a a berjast vi vindmyllur, egar einhver tekur a hamast snilegum, mynduum vini. Einnig hefir nafn essarar mialdahetju fengi virulegan sess flestum tungumlum heimsins.

Sagan um vindmyllurnar er aeins ein af hundruum sagna, sumum
sorglega snnum og sumum sannarlega sorglegum, er fylla essa biblu manngzkunnar. Og gegnum ll essi vintri liggur eins og rauur rur s heimspeki, er var einu laun heimsins til hfundarins, Miguel de Cervantes.

getur heyrt hlturinn rdd hans, egar hann var a skrifar essa sjlfslsingu: Svipurinn minnti rn. Hri var brnt, enni vel laga og hrukktt og augun glaleg. Nefi bjgt og strt. Skeggi ori silfurgrtt, en var raugulli fyrir meira en tuttugu rum san. Yfirskeggi strt og miki, en munnurinn ltill. Tennurnar voru ekki nema sex og allar ljtar, en vel hirtar. Litarhtturinn var bjartur. Maurinn var mikill vexti, en frekar seinn fti.

Hfundurinn var borinn ennan heim 1547 snotrum, gmlum hsklab, Alcal de Henares, ekki langt fr Madrid. Fjlskyldan lagi fljtlega land undir ft til Valladolid, Seville og Madrid. Fair hans tti nafnspjald, en lti anna. Hann var lknir, en fkk
fa sjklinga, sem borguu. Ein af fyrstu minningum Cervantes var, a hann s fur sinn bera hsmuni fjlskyldunnar til velnara. v nst minnist hann ess, egar sslumaurinn kom til a hneppa furinn skuldafangelsi.

Me einhverjum htti tkst drengnum samt a afla sr menntunar. a ltur t fyrir, a hann hafi stunda nm vi hsklann Salamanca, og hltur hann a hafa unni fyrir sr sem herbergisjnn hj auugum stdentum. Skldsagnahfundur lrir ekki list sna af neinu nema lfinu sjlfu. Og borgargtunum kynntist Miguel lfinu eins og a er raun og veru, harneskjulegt og ri, en rkt af reynslu. leikhsinu, ar sem hann eyddi hverjum skildingi, sem honum skotnaist, komst hann aftur mti a vi, hvernig lfi ltur t, egar bi er a skapa r v list. Hann uppgtvai mtt lfslyginnar, og hann kom auga hvernig hn getur skapa sannindi, sem enga sto eiga veruleikanum.


a eina, sem hann tti rmlega tvtugur voru hans eigin draumar, og allir voru eir um frg. Hann lagi lei sna til talu, ar sem Spnn t tti mikil virki. arna gekk hann herinn. Loks kom a v, a hann vri vel til fara. arna var hann litrkum einkennisbningi, og fyrsta skipti vinni snddi hann raunverulega mlt. essi talur varpa ljma margar blasur verkum hans sar, er hinn aldni strsmaur minnist me sknui hinna glstu ldurhsa, Ijffengu tlsku vna og allra hinna fgru kvenna.

Battle_of_LepantoEinnig kynntist hann strinu af eigin raun. a voru Tyrkir, sem upptkin ttu, og gjrvallt kristi mannkyn st ndinni. ri 1571 sigldi voldugur tyrkneskur floti vestur Mijararhaf. Tyrkneski soldninn Selmi II. hugist rfa krossinn af Pturskirkjunni Rm og reisa ar tkn Mhamestrarmanna. Spnn kva a veita Pfarkinu og Feneyjum og sendi af sta mikinn flota undir stjrn Don Juans hlfbrur konungsins, Filippusar II. einu skipinu sigldi hinn ungi Miruel de Cervantes. Vi Lepanto undan strndum Grikklands mttu flotar bandamannanna flota Tyrkja blugustu sjorustu, sem enn hefir veri h.

tta sund kristnir frust og tuttugu og fimm sund Tyrkir, og hvert skipi eftir anna hn brur hafsins, mean hermenninir slgust me sxum iljum uppi.

Er orrustan hfst, l Cerantes hitastt undir iljum. En er gnrinn x, aut hann upp til a berast. Hann fkk fljtlega tv skot brjsti cg a rija hitti hann handlegginn. Engu a sir var hann fyrsti maur, sem rst til uppgngu nstu tyrknesku freigtu. Er slin s blstokkinn sinn hru Spnverjar lifa einn stoltasta dag sgu sinnar, og sjaldan gat Cervantes veri hreyknari.

640px-Old_algiers_16th_centuryEr Miguel fr fr talu 1575, hlt hann af sta til Spnar fullur af bjrtum vonum. vasa snum hafi hann memlabrf miki fr Don Juan til Filippusar kngs, ar sem hann mltist til, a hans htign veitti essum unga fullhuga og strshetju smilega launaa stu hj stjrninni. essari sjfer lauk annig, a skipi var teki af mrskum sjrningjum og Cervantes var fluttur i nau til Alsr.

Vegna ess, a s handleggurinn, sem skotsri hlaut sjorrustunni, var honum ntur, losnai Cervantes vi a sitja vi rahlunnana galeium sjrningjanna. Hann var seldur Dali Mami sem var trningur og rningj. egar hfingi s las memlabrfi tti honum einsnt, a Cervantes vri hreint ekki merkileg persna og skipai svo fyrir, a maur skyldi sendur til Spnar, ar sem heimta skyldi fyrir hann miki lausnargjald.

640px-Debarquement_et_maltraitement_de_prisonniers_a_algerMnuir liu og Miguel horfi flaga sna trast upp fangelsunum. Hann var vitni a hstrkingum cg holdflettingum og horfi daglega lk eirra, sem hengdir voru fyrir tilraunir til undankomu. Engu a sur var hann leitogi og hjlparhella samfanga sinna. Hann reyndi a vinna bug rvntingu eirra, og hva eftir anna skipulagi hann uppot v skyni a afla eim frelsis. Hann bei jafnan lgri hlut, en egar a v kom, a hann var dmdur til daua, barg hugrekki hans honum. a essir sjrningjar vru grimmir, du eir engu a sur karlmannlegt hugrekki andstinga sinna, og egar Cervantes gekk fyrir hsbnda sinn og tk sig einan alla byrg af fangauppreisninni, tti eim svo til slks eallyndis koma, a honum var gefi lf.

a var ekki fyrr en eftir fimm ra fangelsisvist, a ttingjum hans hafi tekizt a aura saman fyrir lausnargjaldinu. egar hann loks var ltinn laus, var a viurkennt, jafnt af Mrum sem kristnum l, a aldrei hefi nokkur maur bugari ola fangelsun.

ri 1580 st Cervantes aftur spnska mold og komst n brtt a v, hve fljtt menn gleyma hetjuskap gamalla hermanna. Mean hann bei rangurslaust eftir frama hj stjrnarvldunum, tk hann a dunda vi skriftir. Bkin var hvorki fugl n fiskur, Galatea ht hn og fjallai um hraustbygga hjarmenn og lttugar hjarstelpur.

essi bk fri hfundi snum ngileg fjrr til a kaupa brkaupskli og leggja bri sinni 100 dkata bi. Stlkan Catalina de Palacios Salazar y Vozmediano var bi ung og falleg og hn hlaut heimanmund nokkur lfutr, vngar, nokkrar bkpur og dltinn skika af landi fjlskyldu sinnar. etta hefi ekki veri svo afleit byrjun fyrir ungan bnda. En eiginmaurinn var nrri helmingi eldri en hn var sjlf, og hann hafi meiri huga skriftum en bskap. Hann flutti hana me sr til Madrid, ar sem hn lifi hamingjusmu hjnabandi meal heimsglara leikara, rithfunda og sklda.

Er hjnaband eirra rann annig t sandinn, tk Cervantes aftur a halla sr a leikhsunum, en honum tkst aldrei a skrifa neitt a leikrit, sem gfi honum nokkra frg. kom allt einu fram sjnarsvii ungur rithfundur, Lope de Vega, sem 24 klukkustundum samdi leikrit, sem geri hann frgan augabragi. hvarf Cervantes fr leikritager og lagi ritstrf hilluna. N sneri hann sr a skattheimtu, og ennfremur tti hann a sj um a afla flotanum sigrandi vista, en Filippus kngur hugist senda hann til a berja Englendingum, sem n voru teknir a gerast allbaldnir vi spnska heimsveldi.

Gjrvallur Spnn kveur egar vi af sigursngvum, skrifai Cervantes um essar mundir, er hann hamaist vi a safna kjtlrum og vnmum orpunum umhverfis Seville. En ekki lei lngu unz Cervantes var bak vi ls og loku fangelsi. Strfri hafi aldrei veri hans sterka hli, og bkhaldi yfir vistasfnunina tti meira lagi tortryggilegt. Honum var a vsu fljtlega sleppt r haldi, en var dmdur yngstu sektir. Hann sneri sr n aftur a skattheimtunni, og lagi skatta inn banka Seville.

Cervantes In Prison001 copyBankinn fr fljtlega hausinn, og aftur var Cervantes kasta fangelsi. arna gafst honum fri a hlusta hetjusgur alrmdra jfa, og hann hlddi jtningar gamalla moringja. Mean hann l arna geymdur bak vi slagbranda fangelsisins, lt hann hugann reika t yfir hvtar hir Andalsu. Fyrstu blasurnar Don Kikta voru a skapast huga hans.

egar Cervantes var sleppt r haldi, var hann loks fullfr a flytja boskap sinn, og n loks voru Spnverjar standi til a hlusta hann. Flotinn sigrandi l n hafsbotni, og sigurinn hafi kennt Spnverjum lexu, a sennilega myndu eir aldrei vera til a bjarga heiminum einir sr. N var einmitt tminn fyrir riddarann gamla a birtast ti vi sjndeildarhringinn La Mancha, me sinn gamla jn, Sancho Panza randi mlasna eftir sr.

Don Kkti er gmul hetja. Reyndar ekki orinn anna en skinni og beinin og orinn gjrsamlega ruglaur af lestri riddarasagna. Hann tekur a lokum a tra vi, a hann s sjlfur hinn sasti riddari kristinna ja og s til ess kallaur a ra fkl snum til a rtta hlut ltilmagnans, frelsa fagrar meyjar og berja trllum.

Bkin um Don Kkta var fyrst gefin t 1605, egar Cervantes var
58 ra, og frg hfundarins var brtt kunn um allt furland hans.
Lti batnai fjrhagur Cervantes, og egar franskir stjrnarerindrekar komu til Madrid og spuru eftir hfundi essarar
frgu bkar, rak rogastanz, er eim var sagt, a hann vri
ftkur gamall hermaur og vri ekktur af fum persnulega. eir fundu hann loksins gmlu hsi Calla del Leon ar sem hann kom til dyranna til a taka mti hinum tignu gestum snum gamaldags bndakufli fr Kastilu.

Hinn 23. aprl var a dauinn sem bari a dyrum hans, og Cervanters var lagur grf sen enginn veit lengur hvar er. En allir ekkja riddarann gamla, sem enn mundar lensu sna gegn llu v, sem raunhft er og skugga hans ber vi loft, ekki aeins spnskri grund, heldur um gjrvallan heim."

Tenglar

Bkur og myndir um Don Quijote

Don Quixote (sagan ensku)

Riddarinn hvatvsi


Sasta frsla | Nsta frsla

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband