Bloggfrslur mnaarins, jn 2010

Dauarsir

Dauarsir er titill sakamlasgu eftir Arnald Indriason, sgu sem hefst v a naki lk af ungri stlku finnst leii Jns Sigurssonar eftir htarhldin 17. jn. Fjallkonan eirri sgu flytur ekki varp kldd skautbningi heldur er lfvana sprautufkill sem myrt er af vini snum sem vill ekki horfa upp eymd hennar.

Dauarsir eru lka dregnar upp lji eftir Jhann Sigurjnsson, lji hans um anna skld, um Jnas Hallgrmsson:

Dregnar eru litmjkar
dauarsir
hrungjrn lauf
haustskgi.
Svo voru nir dagar
sjkir en fagrir,
skabarn
gfunnar.

Reyndar er afmlisdagur Jhanns Sigurjnssonar dag 19. jn, hann fddist fyrir 130 rum. Jhann er ekktur fyrir leikrit sn Galdra-Loftur og Fjalla-Eyvindur og lj hans Sofu unga stin mn og bikarinn eru enn sungin og kvein. Raunar minnir Jhann me snar "dauadjpu sprungur" og "hyldjpan nturhiminn" mig Steinar Braga og kannski er sakamlasagan sem stasetur sig leii Jns Sigurssonar jhtardaginn skrifu undir smu skjaoku og Himinninn yfir ingvllum. Alla vega eru eir allir Jhann Sigurjnsson, Arnaldur og Steinar Bragi ofsalega morbid og raunar rekur Arnaldur sgupersnur snar jafnan hol enda er sakamlasagan og dauinn skldsagnaminni ntmans og partur eim sgum er analsa lkinu me asto meinalkna og alls konar lkrna. En lka analsa samflagi og lka speglun hfundar sjlfum sr og sinni samt. Kannski eru hfundar alltaf a segja sgur af sjlfum sr ea fremja einhvers konar galdur og sringar me v a ba til sgur og lj af einhverjum stagenglum snum. Sgur sklda eru lka oft notu af lesendum einmitt ann htt - til a ba til rmi og stasetja lesandann t.d. rifja upp hetjusgur af forferum ea vihalda hatri og beiskju gar einhverra vina. Kannski geta gir rithfundar og skld lka afhjpa a sem vi eigum ekki or ea hugtk yfir og getum ekki hugsa um ea tala um.

a er hugavert a skoa sgu og samtma t fr v sem fangar skldin og hvert sjnarhorn eirra er ea sgusvi gegnum verk eirra. En a er lka hgt a rna hvers vegna sjnarhorn eirra var svona, hvernig var lfshlaup eirra, r hvaa umhverfi komu au. a er hgt a skoa sgu gegnum skld og rithfunda og a eru mikil ggn v annig flk skilur eftir sig alls konar plingar og verk. En a er lka hgt a skoa srstaklega kvena stai, skoa hvernig sagan endurspeglaist stanum, hvernig staurinn var frakur fyrir einhverjar njar hugmyndir ea hvort ar breyttist ekkert ldum saman. a hefur veri miki gert af v a skr sgu ttblisstaa eins og Reykjavkur.

a getur veri a skldin su frekar prdkt af umhverfi snu frekar a vera einhverjir snillingar sem pompuu upp r grttri jr fyrir eigin innri drifkraft. annig getur veri a einmitt mrkum borgarsamblis og sveitar .e. Mosfellssveit hafi veri frjakur fyrir skldjfur eins og Halldr Laxness a vaxa upp og hann hafi ori skld en ekki smiur og bndi vegna ess a hann drakk sig skldsgur Torfhildar Hlm og kannski lka t af v a a var ekki ng til af smaverkfrum og gu jarni og samflagi tti honum essa braut. a er einkennilega margir af hfingjasonum slandi sem voru lka skld. Skringin er lkast til s a eir einir fru t og til mennta og kynntust skldskap heimsins og voru umhverfi sem virti og tti undir skldskap og listir. eirra menntun var lka a hluta oralist og orrulist og vegna huga Dana og annarra Norurlandaba norrnni menningu fengu slendingar forskot a grafa upp fornaldarfrg og frelsi og mannd fyrri alda.

egar g fr a pla Jhanni Sigurjnssyni fr g lka a velta fyrir mr uppvexti hans og bnum ar sem hann lst upp. Hann kom fr Laxamri ingeyjarsslu. a er ekki tilviljun a hann kemur fr einu rkasta blinu Norurlandi, hans megjf inn skldheima var Laxamrarauurinn sem kom honum til mennta. a var mikil hlunnindajr, mikil dntekja og mikil laxveii. essum slum var h ein fyrsta umhverfisdeila um virkjanir slandi .e. Laxrdeilan.

Annars var jrin lka ekkt fyrir anna fyrr ldum og a var klfadauinn. a vri frlegt a heyra lit lknisfrra nna eim undrum. Mr sjlfri finnst lklegast a arna hafi valdi a a hr var mikil fuglajr og mikil lfrki og ar veri grrarsta missa veira og baktera sem lifa fuglum og a arhreinsun gripahsum hafi t.d. geta valdi essu

g lt hr eftir frsgn af Gumundar Frijnssonar r Morgunblainu 1927 um a:

mbl. 17. 4. 1927.

Klfadauinn laxamri.

Vjer stndum rum fti landi hjegiljanna ea inni v svi, sem kalla er dulrnt. Landafrin nr ekki anga, nje heldur rkfrin, a r sjeu vfrular og allskygnar. En stundum rofar kynjamyndir, helst ljsaskiftum, essum stvum.

Og aan berst bergml stundum, sem ltur undarlega eyrum hversdagsmanna. Vantrair menn fyrirburi jafnvel eir hafa skemtun af frsgnum, sem heilbrig skynsemi kallar hindurvitni. peir lta segja sjer rem sinnum frnlegar frjettir eins og Njll geri. En autra menn tra fyrsta kasti ea lta liggja milli hluta. frsgnina, einkanlega, r furufrjettir, sem vitnisburir styja.

Hjer verur n sagt fr viburum, sem bi eru furulegir og sannir, og svo merkilegir, a betur eru varveittir fr gleymsku, en lstir niri gltunarkistunni. Sjerhver fullta slendingur kannast vi Laxamri pingeyjarsslu. Aur en Sigurjn Laxamri og J" hann leikritaskldi, sonur hans, geru enna gar frgan, var brinn natntogaur og jrin annlu. Brinn dregur nafn af laxinum, sem ar veiist nni.

Og arvarp er ar mjg miki eyjum, sem Lax hefir fami snum. ar er tfrafagurt um a litast, einkanlega vorin, egar arvarpi er blma. Fegur ess blasir vi augum fr bnum a lta. Og a ru leyti er fgur tsn um essar slir. Gri heiarland liggur heim a tninu, og nr niur a engjajari, sem liggur famlgum vi tni. Engin skuggabjrg nje draugagil ll" heyra essum stvum. Jrin hefir buri til ess a heita Slheimar, Ljsaland ea vlku drarnafni,svo bjart er yfir henni.

hafa gerst atburir a Laxamri sfelt, nstliin 100 r, sem tla mtti a bori hefi vi einhverjum forsludalnum ea undir -'kunp.v bjrgum hrra fjalla, og segir n fr eim fum orum.

etta 100 ra tmabil hafa langfegar bi a Laxamri, fyrst Jhannes Kristjnsson, Sigurjn sonur hans og a lokum Egill og Jhannes synir Sigurjns, og n fein r synir og ekkja Egils. Alla essa t, og ar ur um langt tmabil, hefir eigi tekist a ala upp klfa a Laxamri, nema einn, etir v sem jeg hefi spurt. Reynt hefir veri oft, en eigi tekist. Aldurtili allra klfanna er samskonar. eir f hrygn 1. ea ru dgri, frouvella tekur til a renna r vitum eirra, eyrun vera afllaus og 2. ea 3. slarhring missa eir lftruna.

egar Jhann skld var heima sku, var a hans eggjan alin kvga, a vorlagi, egar nttin var bjrt. Jhann batt um hls kvgunnar : ryfspjald, dr kross spjaldi og letrai a essi or: Satans vinirnir verndi ig." essi kvga lifi og var kllu Krossa. En eigi var hn langlf. Henni var lga, egar hn var a 2. ea 3. klfi. Krin var svo yndisleg httum, a heimilisflki vildi eigi vi hana tta. Stundum blvai hn bsnum eins og bltneyti, krafsai bli sitt og reyndi til a slta sig lausa. Fleiri hemju kki hafi Krossa frammi og a ru leyti Ijet hn illum ltum.

Eitt sinn fjekk fair minn kvguklf hj Sigurjni Laxamri, til uppeldis. Sigurjn ljet flytja klfinn fyrsta dgri vestur yfir Lax, Mrarseli, sem er beitarhsakot fr Laxamri. a sagi Sigurjn er hann fann fur minn a mli: Jeg ori ekki anna en flytja klfinn burt fvrsta dgri, vi a var fari a snrla honum." essi kvga lifi nokkur r, en gafst illa. Sfelt bar ti henni.' Oft hallai hn bsnum, einkanlega undan gestkomu, ranghvolfdi augunum, bljes r nsum og gaulai illilega. au uru endalok hennar, a hn fanst lrbrotin haganun, ar sem engin torfra var nje nokkurskonar htta sljettri mri.

En hva mundi hafa valdi essum undrum? mundi s segja, er etta les ea heitir. Af hverju skyldu klfarnir hafa drepist? ar er hnturinn, sem reyndar er ltt leysanlegur.

Jeg lt sgusgnina leysa hann a v leyti sem henni er til ess trandi.


Einu sinni var fjsadrengur Laxamri, sem ekki tti letsa verk sn vel af hendi. Sgusgnin s, sem ,jeg styst vi, greinir ekki rtali. ess er geti, a hann hafi fengi krur harar og jafnvel refsingu fyrir hiringu klfi ea klfum. Drengur tk sjer nrri abina, hafi heitingum esshttar, a svo kynni a fara, a framvegis myndi klfauppeldi Laxamri takast ekki betur en sjer hefi tekist. A svo mltu hengdi hann sig vi fjsbitann ea fjshlubitann.


bskapart Sigurjns Laxamri, var hj honum flk langvistum, t. d. hjn, er hjetu Jhann og Jakobna og virist mjer eim brega fyrir leikritinu Bndinn Hrauni". essi Jhann var fjsamaur lengi Laxamri og Jakobna fjsakona.

Fjrmaur Sigurjns gamall hjet Jsep. bskapart sona Sigurjns var ar Laxamri mrg r vinnukona, er hjet Soffa, eldabuska. Allt etta vinnuflk var gamaldags", sem svo er kalla, . e. a. s. hafi enga njabrumsmentun hloti. essi hj su ll, sgu svo fr, hlustrkinn. En svo var kallaur essi sknggabaldur, sem tla m a drepi hafi klfana. au lstu honum svo, a hann vri mrauri peysu, ltill vexti og ltur, enda su au hann helst annig staddan, a hann var a bisa vi klfa og handleika eim granirnar. A eim fyrirburi sjeum, tk a frast hrygla klfinn. Og a v bnu voru dagar klfsins taldir.

msir mentamenn, sem komist hafa snoir um essi Frrundur", bera sjer i munn og hafa bori, a essum fdmum muni valda og valdi hafa sttkveikjur, sem hafi oghrrist fjsi ea hlu og borist hafi vit og lffri klfanna, S lausn gtunnar er sennileg. Fjsi og fjshlaan hafa veri rifin eins og gerist og gengur og llu umturna. Hey hlunni hefir veri me msu mti, stundun grnt, en oftar rau orna. Verur eigi sje a ar sje sttkveikjuhli. Gruudvllur eirra bygginga, er okkalegur og umgengni ll fjsi og hlu alla tina, sem um er a ra, betra lagi, v a bhldar hafa seti a hfubli essu um langan aldur. Kr og naut Laxamri alt a fengi hafa veri vilka hraust og langlf, sem nautpeningur annar staar. Hvorki hefir berklaveiki nje taugaveiki legi ar landi og ekki heldur arar sttir flki nje fjenai. r sgur eru gamalkunnar um allt land og gerast enn dag a sgn a eir bndur missa fjena undarlegan htt, sem sl ea lta sl svokallaa bannbletti engjum ea tjrum tna. eim liggja au ummli, a vti liggi , ef t af er brugi banninu. Og sagt er, a r vttir, sem banna etta, lti hefndirnar koma fram. a er jafnan rugt a kvea, hvers vegna fjennur verur fyrir vanhldum, egar ein skepna fellur fr ea feinar skepnur.

En ru mli er a gegnir me essi vanhld Laxamrar klfunum. au hafa haldist vi 100 r a minsta kosti oft lengur. Engar jsagnakjur eru a verki essum b.
Engin skrksguhula er breidd yfir atburina fr minni hlfu.

Heimildirnar eru annig a taka m hendurnar eim, llum, a undanskildum sgusgnum gmlu hjanna Lxnniri, sem ttust hafa sje hlustrkinn. S heimild er ekki handfst. egar reynt var a ala klf Laxamri, var honum skoti inn gamla binn, sem var splkorn fr fjsinu.

Svo sagi mjer Egill Sigurjnsson, sem var n mestu leyti heimildarmaur minn a essu fintri, a eitt sinn hefi karl i heimilinu spurt eftir v, hver kominn vri. Hann ttist sj, ljsaskiftum, mann ganga inn gamla binn, en ar var klfur, sem tti a ala. Enginn maur hafi komi nje gengi inn binn. En eim degi svarf a klfinum svo a hann d.

ar mundi hlustrkurinn veri hafa a verki.

Gum. Frijnsson.

Leikminjasafn um Jhann

lj.is


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband