Sk÷punarkenning og ■rˇunarkenning

═ gŠr ■ß r÷lti Úg um ß bˇkasafninu Ý KH═, Úg var ekki a­ leita a­ neinu sÚrst÷ku, bara svona a­ tÚkka ß ■vÝ hvort eitthva­ nřtt vŠri komi­ Ý safni­ og eitthva­ sem gŠti nřst mÚr Ýá a­ skrifa greinar ß Ýslensku wikipedÝu, leita a­ einhverju flokkunarkerfiá ß heimsmynd okkar. ┴­ur en var­i ■ß var Úg komin me­ tvŠr bŠkur, ÷nnur bˇkin var "┴ Hafnarslˇ­" og hin bˇkin var "═slenskur jar­frŠ­ilykill".

Svo bla­a­i Úg a­eins Ý ■essum bˇkum samtÝmis og dett ■ß strax inn Ý Ýtarlega umfj÷llun um Finn Magn˙sson leyndarskalav÷r­ og r˙nasÚrfrŠ­ing sem talinn var einn merkasti vÝsindama­ur ═slendinga ß sinni tÝ­, velgj÷r­armann Jˇnasar HallgrÝmssonar me­ meiru. Finnur hefur vitrast mÚr marg oftá Ý lÝfinu, hann var vi­staddur vi­ matbor­i­ ß bernskuheimili mÝnu, saga Finns var eftirlŠtissaga f÷­ur mÝns, sagan sem hann sag­i margoft til a­ gera grÝn a­ frŠ­im÷nnum, sagan um manninn sem las heilu kvŠ­in ˙t ˙r j÷kulrispum Ýsaldar. Finnur vitra­ist mÚr lÝka ßri­ 2001 ■egar Úg var a­ nŠturlagi Ý lest milli Kaupmannahafnar og Ronneby ß ■eim slˇ­um ■ar sem dularfullu tßknin Ý Blekinge eru. ╔g skrifa­i ■ßá ■etta blogg:

Tina sag­i Ý lestinni til Ronneby a­ r˙naristan sem Magn˙sson rÚ­ hafi veri­ nßlŠgt nŠstu jßrnbrautarst÷­ vi­ Ronneby en ■a­ er Brńkne-Hoby. ╔g leita­i ß Netinu a­ efni um Brńkne-Hoby og Magn˙sson en fann ekkert, breytti leitinni ■ß Ý Brńkne-Hoby og r˙nasteina og eftir dßlitla leit fann Úg s÷guna um dularfullu tßknin Ý Blekinge og hvernig ═slendingurinn Finnur Magn˙sson fˇr um ■Šr s÷mu slˇ­ir og Úg n˙na ßri­ 1833. Hann var Ý vÝsindalei­angri og ■a­ var Ý fer­inni lÝka jar­frŠ­ingur sem ßtti a­ ßkvar­a hvort tßknin Ý Runemo vŠru mannanna verk e­a nßtt˙runnar. FrŠ­ima­urinn Finnur Magn˙sson ger­i uppg÷tvanir Ý Runemo og var nŠstu ßrin a­ ganga frß ni­urst÷­unum. Svo var ■a­ ßri­ 1841 sem hann var loksins b˙inn me­ sitt mikla ritverk um r˙nalesturinn, ■a­ var Runamo og runestenene og var verk upp ß 742 bla­sÝ­ur. Finnur Magn˙sson var ß sÝnum tÝma heims■ekktur frŠ­ima­ur og saga hans er svo sÚrst÷k a­ ■a­ er hreint fur­ulegt a­ minningu hans og ■essari skrřtnu s÷gu sÚ ekki haldi­ meira ß lofti. Ůetta er saga vÝsinda allra tÝma, saga um hvernig manneskjan leitar a­ merkingu Ý umhverfi sÝnu og hvernig vi­ erum ÷ll r˙naspekingar Ý okkar frŠ­um. Ůau frŠ­i geta hins vegar haft mismunandi sjˇnarhorn og ■a­ sem einn sÚr sem kvŠ­i fyrri kynslˇ­a getur ÷­rum birst sem ey­ingarkraftur nßtt˙runnar. Ůetta er lÝka sagan um hin hverfulu m÷rk milli vÝsinda og skßldskapar og hvernig skßldskapur flŠ­ir inn Ý vÝsindi og vi­ skynjum a­ sannleikurinn er ekki ein uppsprettulind heldur gegnsŠtt flŠ­i og straumur sem vi­ sjßlf berumst me­.

╔g skrifa­i grein um Finn Magn˙sson ß Ýslensku wikipedÝu. ╔g byrja­i lÝka ß grein ■ar um langfrŠgasta raunvÝsindamann Nor­urlandanna ß sinni tÝ­. Ůa­ er Tyche Brahe. Hann var heimsfrŠgur fyrir stj÷rnufrŠ­ikenningar sÝnar og athuganir, kenningar sem ekki er haldi­ miki­ ß lofti Ý dag.á ╔g byrja­i ß greininni um Tyche Ý mars 2006 og skrifa­i ■ß ■etta:

Tycho Brahe ( 14. desember 1546 – 24 oktˇber 1601) var danskur stj÷rnufrŠ­ingur og gullger­arma­ur. Hann bygg­i stj÷rnuathugunarst÷­ sÝna Stj÷rnuborg og h÷llina ┌ranÝuborg Ý eyjunni Hve­n og bjˇ ■ar.

Tycho Brahe fÚkk ßhuga ß gullger­arlist ■egar hann lenti sem ungur ma­ur Ý ryskingum me­ ■eim aflei­ingum a­ hann missti nefi­. Hann gekk eftir ■a­ me­ gullnef.

╔g var a­ sko­a ß­an hvort greinin hef­i eitthva­ breyst. Ůa­ hefur enginn fundi­ hjß sÚr neina hv÷t til a­ fjalla um kenningar hans og frŠ­ist÷rf, ■a­ hefur bara veri­ bŠtt vi­ einhverju um ■vagbl÷­ru hans og salernisa­st÷­u Ý veislum og svo hefur ■vÝá veri­ breyttá a­ Ý sta­ gullnefs ■ß hafi hann veri­ me­ nefbrodd ˙r kopar.

VÝsindamennirnir Tyche Brahe og Finnurá Magn˙sson hafa ekki sama stall og ■eir h÷f­u ß sÝnum tÝma Ý frŠ­asamfÚlaginu. A­rir hafa komi­ fram sem kollvarpa ■eirra tilgßtum. Ůannig er gangur lÝfsins, ■annig er gangur vÝsindalegrar ■ekkingar, ■annig byggist sams÷fnu­ ■ekking heimsins upp. H˙n byggist upp a­ hluta til me­ ■vÝ a­ rß­ast ß fyrri ■ekkingu og kenningar.

Ůannig kollvarpa­iá ■rˇunarkenningin řmsu sem haldi­ erá fram um sk÷pun heimsins, ekki eing÷ngu Ý kristnum tr˙arbr÷g­um. MÚr vir­ast ÷ll tr˙arbr÷g­ hafa einhvers konar sk÷punars÷gur, s÷gur sem gera hlut mannanna meiriá og gera jar­vistinni a­eins bŠrilegri. Ůa­ er pÝnulÝti­ ˇ■Šgilegt a­ hugsa um okkur sem agnarlÝtil krÝli ß plßnetunni j÷r­u sem sjßlf er agnarlÝti­ krÝli Ý vetrarbraut sem er 100.000 ljˇsßr Ý ■vermßl og ■essi lÝfmassi sem hÚr flŠ­ir um j÷r­uá og vi­ erum hluti af sÚ bygg­ur ß efnaferlum vatns. Ůa­ er n˙ miklu skemmtilegra a­ a­hyllastá gu­skenningar sem segja a­ ma­urinn sÚ einhvers konar afrit af Gu­i, afrit sem hann hafi mikla vel■ˇknun ß.

╔g hef ekki mynda­ mÚr sko­un ß hvort afsta­a Gu­finnu var skynsamleg en vonandi skřrir h˙n vi­horf sitt betur. ╔g var a­ lesa sam■ykkt lÝffrŠ­iskorará

■a­ er allt mj÷g skynsamlegt sem ■ar stendur og au­vita­ er Úg sammßla lÝffrŠ­ingunum, Úg erá alin upp Ý ■eirra hugmyndakerfi, ■etta er mÝn heimsmynd Ý dag. En ■a­ er samt ■annig a­ seinasta setningin stingur mig, setningin um hva­áá ß erindiá Ýá umrŠ­u og kennslu Ý vÝsindum.

SÝ­asta setningin er svona:

"Sk÷punarkenningin" og "kenningin um vitrŠna h÷nnun"á eru ekki prˇfanlegar tilgßtur og eiga ekkert erindi Ý umrŠ­u og kennslu Ý vÝsindum.

Hver er dˇmari yfir hva­ ß erindi Ý umrŠ­u og kennslu Ý vÝsindum? Hafa allar vÝsindaframfarir sÝ­ustu ßr■˙sunda byggst ßá prˇfanlegum tilgßtum?


mbl.is Harma afst÷­u Gu­finnu Bjarnadˇttur
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 Smßmynd: MatthÝas ┴sgeirsson

"Hafa allar vÝsindaframfarir sÝ­ustu ßr■˙sunda byggst ß prˇfanlegum tilgßtum?"
Ůa­ hef­i Úg haldi­, ertu me­ eitthva­ sÚrstakt Ý huga?

MatthÝas ┴sgeirsson, 16.10.2007 kl. 13:39

2 Smßmynd: Predikarinn  -  Cacoethes scribendi

╔g held n˙ a­ inntaki­ Ý ■vÝ a­ doktorinn gˇ­i vildi ekki skrifa undir var a­ me­ ■vÝ hef­i veri­ a­ skikka skˇlastofnanir Ý farveg sem er ekki hollt vÝsindasamfÚlaginu a­ vera sagt hvernig ber a­ vinna og hva­ mß ekki gera.

═ ■essu sambandi mß benda ß a­ ■a­ hefur ekki reynst m÷gulegt a­ sanna vÝsindalega ■rˇunarkenningu Darwins. H˙n er ■vÝ enn kenning, ekki vÝsindalega s÷nnu­. SteingervingafrŠ­in rennir hins vegar sto­um undir ■a­ a­ ■rˇunarkenningin hafi ekki vi­ nein r÷k a­ styy­jast.Kenningarnar/tilgßturnar sanna vÝsindamenn me­ ■vÝ a­ kalla fram, Ý ■essu tilfelli ■rˇun tegundanna, endurtekna "■rˇun" ß sma hßtt aftur og aftur.á Ůetta hefur ekki tekist enn. Steingervingar sem hafa fundist fors÷gulegir segja ■ß s÷gu a­ flestar ■Šr tegundir ■ekktar n˙ voru eins ß fors÷gulegum tÝmum. ┴­ur en menn stimpla ■ann sem hÚr ritar eitthva­ ■ß skal ß ■a­ bent a­ hÚrá er einfaldlega veri­ a­ benda ß alvarlegt svarthol Darwinskenningarinnar um ■rˇun tegundanna. Vi­ lestur bˇkar Darwins ■ar um ■ß kemur n˙ Ý ljˇs a­ hann var sjßlfur mesti efahyggjuma­urinn ß ■essi skrif sÝn.

Predikarinn - Cacoethes scribendi , 16.10.2007 kl. 16:51

3 Smßmynd: MatthÝas ┴sgeirsson

Ekkert svar kemur frß Salv÷ru en rugludallarnir eru mŠttir ß svŠ­i­ !

═ ■essu sambandi mß benda ß a­ ■a­ hefur ekki reynst m÷gulegt a­ sanna vÝsindalega ■rˇunarkenningu Darwins. H˙n er ■vÝ enn kenning, ekki vÝsindalega s÷nnu­.

HÚr eru ■essu svara­ ßgŠtlega ß vÝsindavefnum

MatthÝas ┴sgeirsson, 16.10.2007 kl. 18:21

4 Smßmynd: Predikarinn  -  Cacoethes scribendi

MatthÝas !á Ů˙ heldur ■vÝ Ý alv÷ru fram a­ svar sem Steindˇr J. Erlingsson gefur sÚ hlutlaust ???????áá

Skrif mÝn hÚr a­ ofan standa enn ˇh÷ggu­.á

Predikarinn - Cacoethes scribendi , 16.10.2007 kl. 21:55

5 Smßmynd: Sveinn Ëlafsson

Hva­ eru vÝsindi sem ekki eru prˇfanlegar tilgßtur?

Tilgßtur sem eru prˇfanlegar lei­a af sÚr kenningar sem eru afsannanlegar. Ůannig ver­ur til munur ß vÝsindalegum kenningum og ÷­rum kenningum, til dŠmis tr˙arlegum kenningum.

Kenning sem er afsannanleg er alltaf prˇfanleg en ekki endanlega s÷nnu­. H˙n beygir sig fyrir nřrri kenningu sem skřrir betur ■a­ sem fengist er vi­, ef s˙ kenning er lÝka prˇfanleg.

UmrŠ­a um allt ■a­ sem er ekki prˇfanlegt ß alveg heima hvar sem er, ■ess vegna Ý s÷lum hßskˇla, hvort sem ■a­ er Ý gu­frŠ­ideildinni e­a ÷­rum deildum. Ůa­ ■ř­ir ekki a­ umrŠ­an ver­i a­ vÝsindum.

Endanlegur sannleikur ß heima Ý tr˙arlegu kenningunum en ekki Ý vÝsindum. VÝsindaleg kenning er afsannanleg.

Sveinn Ëlafsson, 16.10.2007 kl. 22:43

6 Smßmynd: MatthÝas ┴sgeirsson

Ů˙ heldur ■vÝ Ý alv÷ru fram a­ svar sem Steindˇr J. Erlingsson gefur sÚ hlutlaust

Nei, en Úg held ■vÝ fram a­ svar sem birtist ß VÝsindavefnum sÚ hlutlaust.á ╔g held ■vÝ fram a­ svar Steindˇrs sÚ frˇ­legt og vanda­.

Hva­a hlutleysi ertu annars a­ tala um?á Hlutleysi um ■a­ hvort Ůrˇunarkenningin sÚ kenning e­a ekki?á Ůetta er ˇsk÷p einfaldlega spurning um hugt÷k og skilgreiningar.á Ů˙ hefur rangt fyrir ■Úr.

MatthÝas ┴sgeirsson, 16.10.2007 kl. 23:47

7 Smßmynd: SŠmundur Bjarnason

Innilega sammßla MatthÝasi Ý ÷llum a­alatri­um. Athyglisvert a­ ■essi sem kallar sig predikarann og ofnotar greinarmerki miki­, ■orir ekki a­ koma fram undir nafni en bullar bara vi­st÷­ulaust. ╔g hef lÝka lesi­ greinar um fornleifafrŠ­i ■ar sem kenningum Finns Magn˙ssonar um steinana Ý Runamo er andmŠlt mj÷g harkalega.

SŠmundur Bjarnason, 17.10.2007 kl. 02:38

8 Smßmynd: Predikarinn  -  Cacoethes scribendi

SŠmundur Bjarnasoná "...og ofnotar greinarmerki miki­"á . Ůa­ vŠri frˇ­legt fyir okkur ÷ll, fyrst ■a­ er kominn fram svona mikill Ýslenskuma­ur, a­ fß a­ vita hvar ■essi ofnotkun mÝn er ß greinarmerjum.á Vi­ munum vafalaust lŠra miki­ afá framkomnum mßlsnillingi, ■a­ er nŠsta vÝst.

Predikarinn - Cacoethes scribendi , 17.10.2007 kl. 05:53

9 Smßmynd: Jˇn Valur Jensson

╔g tˇk lÝka eftir ■essu, Predikari. Flest er hey Ý har­indum.

Jˇn Valur Jensson, 17.10.2007 kl. 09:51

10 Smßmynd: EirÝkur Ingvar Ingvarsson

Er virkilega til fˇlk sem tr˙ir ß ■rˇun?

Ůa­ er hetjulegt a­ Gu­finna skuli greitt atkvŠ­i gegn ■essari till÷gu. HÚr sřnir h˙n svo ekki ver­i um villst a­ h˙n er ver­ugur fulltr˙i hßskˇlasamfÚlagsins ß al■ingi.

Ůa­ a­ kennarar og stjˇrnendur skulu va­a Ý slÝkri villu a­ halda a­ ■eir geti sta­i­ gegn sk÷pun og Ý sta­ ■ess a­ verja hrip leka kenningu sem hefur ekki upphaf e­a endir og ■vÝ sÝ­ur a­ eingin rÝki um.

╔g er mest hissa ß ■vÝ a­ ■a­ sÚ til fˇlk ß ■essum upplřsinga og vÝsinda tÝmum sem hafna sk÷pun. Ůa­ sem er alvarlegra er a­ ■eir eru a­ mˇta ungmenni okkar til framtÝ­ar me­ ˇnřtri kenningu sem byggir ß Úg held og mÚr finnst.

Vel gert hjß Gu­finnu Bjarnadˇttur

EirÝkur Ingvar Ingvarsson, 17.10.2007 kl. 10:36

11 Smßmynd: Svala Jˇnsdˇttir

Predikarinn skrifar:

"╔g held n˙ a­ inntaki­ Ý ■vÝ a­ doktorinn gˇ­i vildi ekki skrifa undir var a­ me­ ■vÝ hef­i veri­ a­ skikka skˇlastofnanir Ý farveg sem er ekki hollt vÝsindasamfÚlaginu a­ vera sagt hvernig ber a­ vinna og hva­ mß ekki gera."

Ůa­ er einfaldlega alrangt a­ Evrˇpurß­i­ sÚ a­ skikka skˇlastofnanir Ý einhvern farveg. Rß­i­ er einfaldlega a­ vara vi­ ■eirri tilhneigingu a­ kenna tr˙arsko­anir sem vÝsindi og hvetja a­ildarrÝki til ■ess a­ verja vÝsindalega ■ekkingu.

Sjß texta ßlyktunarinnar hÚr: http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/AdoptedText/ta07/ERES1580.htm

Svala Jˇnsdˇttir, 17.10.2007 kl. 11:00

12 Smßmynd: Salv÷r  Kristjana Gissurardˇttir

Bara til a­ fyrirbyggja misskilning ■ß vil Úg taka fram a­ ■essir tveir vÝsindamenn Finnur Magn˙sson og Tyche Brahe eru a­allega ■ekktir fyrir a­ a­ hafa haft rangt fyrir sÚr. Finnur Magn˙sson var hŠddur og smß­ur ■egar nokkrum ßrum og var­ a­ athlŠgi nokkrum ßrum eftir a­ hann gaf ˙t mikinn do­rant um r˙nalestur, hann las kvŠ­i ß r˙naletri ■ar sem jar­frŠ­ingar telja a­ sÚu j÷kulru­ningar sorfnir af nßtt˙rukr÷ftum.á

Tyche Brahe var voldugur og rÝkur vÝsindama­ur. Hann haf­i bestu grŠjur ß sinni tÝ­ og kom sÚr upp feiknagˇ­ri stj÷rnuathugunarst÷­. Kenning hans var s˙ a­ sˇlin snerist Ý kringum j÷r­u. Hann reikna­i ■etta allt nßkvŠmlega ˙t.á

Ůessir tveir menn eru merkilegastir fyrir ■a­ hva­ ■eim skjßtla­ist miki­. á

Salv÷r Kristjana Gissurardˇttir, 17.10.2007 kl. 11:26

13 Smßmynd: Salv÷r  Kristjana Gissurardˇttir

╔g held a­ ef ma­ur skilgreinir vÝsindi sem frŠ­i hinna hrekjanlegu tilgßtnaá ■ß er mj÷g au­velt a­ segja a­ framfarir Ý vÝsindum hljˇti a­ byggjast ß hrekjanlegum tilgßtum.

Driffj÷­ur framfara, framfara sem seitla inn Ý vÝsindin sem og a­ra ■Štti samfÚlagsins er ekki bara sprottinn ˙r vÝsindum. TŠkniframfarir spretta ekki alltaf ˙r farvegi sem okkur ■ykja Šskilegir, ■annig hafa miklar framfarir or­i­ Ý tengslum vi­ herna­.

Vi­horf til hva­ er rannsaka­, hva­ er styrkt af almannafÚ e­a sjˇ­um au­j÷fra og hva­ mß ekki rannsaka og hva­ er ■agga­ ni­ur eru oft bygg­ ß sjˇnarmi­um sem hafa kannski ekki me­ vÝsinda a­ gera.

Salv÷r Kristjana Gissurardˇttir, 17.10.2007 kl. 11:34

14 Smßmynd: Kristjana Bjarnadˇttir

Vi­br÷g­ manna Ý ■essum athugasemdum, fleiri blogg vi­ ■essa frÚtt og athugasemdir vi­ ■au sřna a­ ■a­ er full ßstŠ­a til a­ sam■ykkja umrŠdda ßlyktun. Ůa­ er umhugsunarefni a­ fyrrverandi hßskˇlarektor (a­ili a­ vÝsindasamfÚlagi !) skuli grei­a atkvŠ­i gegná■essu en ekki sitja hjß eins og e­lilegt hef­i veri­ ef h˙n var ˇsammßla Evrˇpurß­i­ tŠki afst÷­u til ■essa.

╔g bÝ­ eftir ˙tskřringu Gu­finnu ß ■essu.

Kristjana Bjarnadˇttir, 17.10.2007 kl. 12:05

15 Smßmynd: Sveinn Ëlafsson

Ůegar sagt er a­ vÝsindi sÚu a­ prˇfa hrekjanlegar tilgßtur er greinilega ßtt vi­ a­fer­ til a­ prˇfa hugmyndir, og ■a­ eru engin takm÷rk ß ■vÝ hva­an fˇlk getur fengi­ ■Šr hugmyndir. Ůa­ ■ř­ir ekki a­ allar hugmyndir sÚu jafnsettar.

Ůa­ er dau­anum mikilvŠgara a­ greina ß milli vÝsinda og ■ess sem fˇlk tr˙ir, Ý or­sins fyllstu merkingu. Allt of margir lifa vi­ slŠm kj÷r og allt of margir deyja ßn ■ess a­ ■urfa ■ess, vegna ■ess a­ fˇlk neitar a­ horfast Ý augu vi­ ■a­ sem haldbetra reynist.

Ůetta er engin ˇgn vi­ tr˙na. Ůa­ eru engin vÝsindi sem banna mÚr a­ tr˙a ß Š­ri mßtt, ganga til kirkju e­a bi­ja til gu­s.

Sveinn Ëlafsson, 17.10.2007 kl. 18:36

16 Smßmynd: Jˇn Valur Jensson

VÝsindamenn tala ekki nÚ skrifa eins og Jˇn FrÝmann ger­i Ý seinni klausu sinni hÚr ofar. ┴ fyrri klausu hans legg Úg ekki mat, en eitt er vÝst, a­ ekki knřr h˙n mig til samsinnis.

Jˇn Valur Jensson, 17.10.2007 kl. 18:44

17 Smßmynd: MatthÝas ┴sgeirsson

Er ka■ˇlikinn JVJ or­inn sk÷punarsinni lÝka.

Lengi getur vont versna­.

MatthÝas ┴sgeirsson, 17.10.2007 kl. 19:43

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband